Het bos. Voor veel mensen een plek ‘ver’ van huis waar je op een zondag (met de auto) naartoe gaat voor een wandeling. Het is een activiteit geworden, een gebruiksproduct. Maar is dat erg? Goed om eens bij stil te staan, op de dag (van het) bos. 

bos druk
Met de auto de natuur in

'Vrûger'

Ooit was Nederland bedekt met bos, voor zover het niet gewoon onder water stond. Die tijd ligt ver achter ons, want tegenwoordig is slechts 10.6% van ons land bedekt door bos. In Europe hebben alleen Groot-Brittannië, Ierland en IJsland nóg minder bos, al ligt dat bij die laatste misschien wel voor de hand.

We hebben bossen gekapt voor landbouw, bewoning, wegen en industrie. We gebruiken het voor meubels, als brandstof of om schepen te bouwen. Toch heeft ook de natuur een handje meegeholpen, door hoogveenvorming bijvoorbeeld. 

Oerbos

En zo kwam er een moment dat Nederland geen ‘oerbos’ meer had. In 1871 werd het laatste oerbos, het Beekbergerwoud tussen Apeldoorn en Klarenbeek, ontgonnen. Daarin staan we overigens niet alleen, want ook in de rest van Europa is al het oerbos gekapt. Enige uitzonderingen zijn oerbossen in Scandinavië en op de Balken, en het Woud van Bialowieza op de grens van Polen en Wit-Rusland.

Maar ook daar wil de Poolse regering kappen, naar eigen zeggen vanwege een kever (de Ips typogaphus of letterzetter). De weerstand is echter zo groot dat de zaak inmiddels bij het Europese Hof van Justitie ligt. Daar heeft de advocaat-generaal de houtkap bestempeld als ‘illegaal’ (lees hier zijn mening, pdf-formaat), maar een definitieve uitspraak moet nog volgen.

Brandpunt heeft een documentaire gemaakt over het oerbos (hier te bekijken). Overigens is een ‘oerbos’ geen bos met metersdikke stammen van honderden jaren oud, maar een bos waar de mens zich nog niet mee heeft bemoeid en heeft ingegrepen. 

Woud van Bialowieza
Woud van Bialowieza

Dag bos!

Hoe dan ook, halverwege de achttiende eeuw bezat Nederland nog maar 50.000 hectare bos, zo’n 2% van het totale oppervlak. In de jaren daarna is dit langzaam weer gegroeid, en in 1995 stelde het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij tot doel om in 2020 420.000 hectare bos te hebben, en in 2050 zelfs 500.000 hectare.

We lagen een tijdje op schema, maar die tijden zijn echter voorbij. Reden daarvoor is dat het Kabinet Balkenende II het beleid heeft herzien en de nadruk meer kwam te liggen op particulier initiatief. En dat werkt toch niet. Bezuinigingen op natuurbeheer (denk aan Natuurmonumenten) in 2010 hebben volgens plantecoloog Frank Berendse zelfs geleid tot een ‘ecologische ramp’. 

Tot 2013 ging het goed met de groei van het bos (zie de afbeelding), maar ondanks dat we elk jaar bossen aanplanten (zo’n 1686 hectare), is het oppervlakte bos in Nederland sinds 2013 jaarlijks met 1350 hectare afgenomen tot 364.000 hectare, bijna net zo veel als in 1990 (bron: Wageningen Environmental Research (Alterra)).

bos in nederland

Maar waarom is dat bos zo belangrijk?

Het bos lijkt er voor ons vooral te zijn als recreatieplek. Daarnaast is het natuurlijk de levensruimte voor planten en dieren (80% van de biodiversiteit op het land leeft in het bos) en wordt het gebruikt voor hout en als voedselbron: 1,6 miljard mensen wereldwijd hebben bos nodig voor jun voedsel, water, als brandstof of voor hun werk (bron: Verenigde Naties).

Verder is het bos de groene long van de aarde: bomen zetten koolstofdioxide (CO2) om in zuurstof. Bovendien werken bladeren als stoffilter en reinigen ze daarmee de lucht. Andere functies hebben te maken met de waterkringloop en de bescherming tegen aardverschuivingen en lawines (denk maar eens aan de wintersport) (bron: Paper for Paper).

Recreatiedruk

De meeste mensen zien het echter als plek voor vermaak en ontspanning. Of dat erg is? Nee, natuurlijk niet, al leidt het wel tot toenemende reacreatiedruk in de bossen. Al in 1969 (pdf) werd hier overigens over gesproken, en we moeten er voor waken dat we met onze massale bosbezoeken niet alsnog schade toebrengen aan de natuur. 

De discussie is overigens nog steeds actueel, blijkt ook uit een artikel van Trouw in 2017, waarin de vraag wordt gesteld of je gelijktijdig de natuur kunt beschermen en er kunt recreëren. Het antwoord volgens mij? Ja, al zal je het recreëren moeten reguleren (en soms zelfs beperken of verbieden). 

Dag van het Bos

Omdat het bos zo belangrijk is, hebben de Verenigde Naties de Internationale Dag van het Bos in het leven geroepen. Het thema wisselt jaarlijks, en dit jaar gaat het over ‘bossen en duurzame steden’ om het belang hiervan te benadrukken.

Bomen in de stad drukken bijvoorbeeld de temperatuur, leiden tot energiebesparing, hebben gezondheidsvoordelen en beschermen tegen stormen en overstromingen, aldus de VN

Wat kun jij doen op de Dag van het Bos?

Allereerst kun je natuurlijk lekker het bos in gaan voor een goede wandeling (maar dan liever niet op zondag). Goed voor je conditie en voor een heldere geest, dus trek die foute wandelschoenen aan! Op de website van de ANWB vind je een overzicht van de mooiste bossen. 

Wil je echt iets bijdragen of compenseren, dan kun je altijd een boom planten. In je eigen tuin, of ergens anders via ‘Trees for all‘ (dat kan al vanaf 5 euro).  

En heb je binnenkort een verjaardag, babyborrel of een ander feestje? Geef dan eens een plant cadeau! Dat kan bijvoorbeeld via ‘Geef een boompje‘, maar een bezoek aan het tuincentrum is minstens zo leuk. 


Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.