Het is de week van de circulaire economie. Een week vol interessante sessies, leuke bijeenkomsten en boeiende presentaties. Toch?

Want wat is de circulaire economie eigenlijk? (Hoe) werkt het? En wat is de rol voor bedrijven en de consument? Tijd voor een lesje circulaire economie voor dummies.

Wat is de circulaire economie?

Laten we beginnen met een definitie van  circulaire economie. Management Impact geeft er een op de website: 

“De circulaire economie richt zich op waardecreatie door het organiseren van waardebehoud in kringlopen.”

Oké, mooi, klinkt goed, maar wat staat hier? Wat zijn waardecreatie en waardebehoud? Om die vragen te beantwoorden, moeten we eerst even een stap terug. Naar de huidige, lineaire economie.  

Lineaire economie

De economie zoals hij nu is ingericht, noemen we ook wel ‘lineair’. Dat betekent dat ‘de levens’ van grondstoffen en producten een begin en een eind hebben. Een plastic tas begint als olie, wordt een tasje en eindigt als afval in onze prullenbak (of in de zee). En daar houdt het op voor de plastic tas. 

Een ander voorbeeld: je spijkerbroek. Die wordt gemaakt van katoen. Je draagt hem een tijd, geeft hem misschien nog aan iemand anders, en hij eindigt als poetsdoek of in de verbrandingsoven. Einde ‘lineair leven’.  

Dat betekent dat grondstoffen en producten aan het begin van hun leven waarde krijgen, maar die aan het eind weer verliezen. Afval is immers waardeloos, en een nieuwe spijkerbroek is meer waard dan een oude. Die lineaire, eindige gedachte heeft twee grote nadelen. 

De nadelen van lineair

Een eerste probleem is dat we ‘restproducten’ overhouden waar we niets meer mee doen: het eindigt op de afvalberg of in de verbrandingsoven. Denk aan een kapotte tv, het plastic tasje van daarnet of het beton van een gesloopt gebouw. Per huishouden is dat een kleine 500 kilo per jaar, laat staan wat er in het bedrijfsleven wordt ‘weggegooid’.

Bovendien maken we gebruik van grondstoffen die opraken: aardolie en aardgas zijn hier twee mooie voorbeelden van, maar ook (zoet) water en zand zijn eindig. Het is dan zonde om de ‘eindige’ grondstoffen niet zo efficiënt en zo lang mogelijk te gebruiken. Of zelfs (volledig) te hergebruiken. En dat kan ook. 

Circulaire economie

Want de materialen die in die kapotte tv zitten zijn heel kostbaar en zijn vaak nog prima te gebruiken. We hebben dus afval dat helemaal geen waardeloos afval hoeft (en hoort) te zijn. En daar komt de circulaire economie om te hoek kijken.

Bij een circulaire economie is er namelijk geen begin en eind: elk product en elke grondstof kan worden hergebruikt óf wordt teruggegeven aan de natuur. Dat betekent dat een plastic tasje niet eindigt als afval, maar weer een nieuw leven krijgt. Als tasje of als ander product.

Zie het als een cirkel of kringloop van het leven (van een product of grondstof). 

Waardebehoud door hergebruik

Doe je dat goed, dan hoef je dus niet ‘in te teren’ op voorraden grondstoffen, want je kunt (een deel van) een al bestaand product nog een keer gebruiken. Bijvoorbeeld door nog werkende onderdelen uit je kapotte tv te halen.

Dat betekent wel dat bedrijven hun producten zo moeten zien te maken, dat ze de losse materialen weer eenvoudig terug kunnen krijgen en zo opnieuw kunnen gebruiken. En dat vereist innovatie. 

Ook FairPhone doet hier aan mee door de telefoons zo te bouwen dat je ze eenvoudig weer uit elkaar kunt halen en losse onderdelen kunt hergebruiken. Het komt er dus op neer dat grondstoffen of producten hun waarde behouden.

Terug naar de natuur

Een andere oplossing is biologisch afbreekbare grondstoffen gebruiken. Wat je dan niet meer kunt gebruiken, geef je simpelweg terug aan de natuur (daar waar het in den beginne ook vandaan kwam). 

Voorbeeld? De tasjes die je bij je Picnic-bestelling krijgt: die zijn biologisch afbreekbaar en belasten het milieu dus een stuk minder. 

Conclusie: afval bestaat niet

Bij een circulaire economie ‘bestaat’ afval dus niet meer. Of, iets minder idealistisch, wordt afval tot een minimum beperkt. Zo ver zijn we echter nog lang niet. Verderop zal duidelijk worden dat er daarvoor nogal wat moet veranderen in de maatschappij.

(Hoe) werkt de circulaire economie?

Op papier klinkt de circulaire economie dus best mooi. Het is in feite de natuur zelf met haar ‘kringloop van het leven’ (denk aan de Lion King). Maar (hoe) werkt het in de praktijk? Is er al vooruitgang geboekt? Of blijft het bij een hype?

(Sorry, maar de Lion King is mijn favoriete film ever. Ik kon het dus niet laten om het filmpje te delen met je.)

Taboes en vooroordelen

Zoals bij elke vernieuwing of verandering is er een hoop weerstand en onwetendheid. Bijvoorbeeld de opmerking dat circulariteit een ‘hippe term’ voor recyclen is. Toch is er een verschil: een spijkerbroek kun je beperkt recyclen: als je hem niet meer mooi vindt, gaat hij naar de kringloop, en uiteindelijk eindigt hij zijn leven als poetsdoekje.

In een circulaire economie kun je alle vezels uit de broek ‘loshalen’ en weer volledig hergebruiken. Dat vereist technische hoogstandjes en is nu nog niet goed mogelijk, maar dat maakt wel het verschil tussen circulariteit en recyclen duidelijk.

Op de website van MVO Nederland lees je overigens meer mythes en vooroordelen, inclusief weerlegging.

Traag proces

Omdat het een nieuwe manier van denken en werken is en het dus ook veel innovatie vraagt, duurt het lang. Het is experimenteren, proberen, bijschaven en verbeteren. Daar zijn de pioniers nu mee bezig, en langzaam maar zeker zal ook de rest volgen.

Toch gebeurt er ook nu al van alles. En dat moet ook wel, want Nederland heeft de ambitie om in 2050 volledig circulair te zijn. Maar, eerlijk is eerlijk, er is nog een lange weg te gaan.

Het bedrijfsleven

Voorlopig is namelijk vooral het bedrijfsleven bezig met circulariteit. Dat is ook te zien aan de activiteiten tijdens de week van de circulaire economie. Ook websites als MVO Nederland en Circulair Ondernemen richten zich vooral op bedrijven.

Het zijn dan ook de bedrijven en overheden die de eerste successen boeken: de eerste circulaire brug, een systeem dat water recyclet, of circulaire huiscontainers in Rotterdam

De consument blijft vooralsnog echter achter. En dat is zonde, want de consument blijkt een belangrijke partner in het hele proces van ‘hergebruik’. Als de consument alles namelijk in de vuilnisbak blijft gooien, krijgen we de cirkel natuurlijk nooit rond.

De circulaire consument

Een wereld waarin we geen afval hebben, klinkt bijna te mooi om waar te zijn. En dat is het voorlopig dus ook nog. Toch kun je als consument ook al een steentje bijdragen (zonder dat dat steentje afval wordt).

Een emmer afval per jaar

Er zijn mensen die nu al praktisch ‘afvalvrij’ leven, bijvoorbeeld Nicky en Jessie van het Zero Waste Project. Toch is het in de praktijk nog erg lastig, want zomaar je boodschappen bij de Albert Heijn halen kan dan niet meer. En nee, een broek bij de H&M kopen is ook niet circulair.

Aan de andere kant zijn er mensen die zeggen dat best kan, zonder dat het een dagtaak is. En er is zelfs een webshop om je op weg te helpen.

Van verbruiker naar gebruiker

In de huidige, lineaire economie eindigt het leven van een product vaak bij de consument: als verbruiker. We gebruiken een product tot het niet meer nuttig is, er een nieuwe, betere versie in de winkel ligt of we er simpelweg op zijn uitgekeken.

Een luier eindigt zo in de container, een kapotte lamp of stofzuiger gooien we weg, en de ‘oude’ telefoon eindigt in de la. En die spijkerbroek? Ga zelf maar na…

Weinig aandacht

Toch wordt de consument er (net als veel bedrijven trouwens) nog weinig bij betrokken. In een artikel in Trouw wordt dit mooi uitgelegd:

“Binnen bepaalde bubbels wordt veel gepraat over de circulaire economie. Maar dat bereikt niet de grote massa van consumenten en bedrijven. […] Het blijft te veel hangen in die bubbel van duurzaamheidsspecialisten, daar moet het uit.”

En dat is vreemd, want de consument is degene die ervoor moet zorgen dat ‘gebruikte producten’ op de juiste plaats weer afgeleverd worden, terug de kringloop in.

Wat kun je nu al doen als consument?

Er is in de circulaire economie dus ook een rol weggelegd voor de consument. En je kunt ook nu al je steentje bijdragen. Bijvoorbeeld door duurzame spullen te kopen, zo min mogelijk verpakkingsmateriaal in huis te halen, tweedehandsspullen te kopen of aan te bieden en kapotte apparaten zo veel mogelijk te repareren.

Is dat (volledig) circulair? Nee. Het lijkt soms meer op recyclen, en daarvan hadden we juist gezegd dat het iets anders is dan circulariteit. Toch is dat op dit moment de (enige?) manier om als consument ook je circulaire steentje bij te dragen.


1 reactie

8 manieren om duurzaamheid leuk te maken - Voor Straks · 6 februari 2019 op 13:20

[…] technische taal dus (zoals de ‘circulaire economie‘), maar aansprekende voorbeelden die uit het dagelijks leven gegrepen zijn. Bied de […]

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.